Náboženství
Hinduismus		Mahábháráta
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 41. - 50.
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 41.
	1 sūta uvāca 1 etasminn eva kāle tu jaratkārur mahātapāḥ cacāra pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yatrasāyaṃgṛho muniḥ 2 caran dīkṣāṃ mahātejā duścarām akṛtātmabhiḥ tīrtheṣv āplavanaṃ kurvan puṇyeṣu vicacāra ha 3 vāyubhakṣo nirāhāraḥ śuṣyann aharahar muniḥ sa dadarśa pitṝn garte lambamānān adhomukhān 4 ekatantvavaśiṣṭaṃ vai vīraṇastambam āśritān taṃ ca tantuṃ śanair ākhum ādadānaṃ bilāśrayam 5 nirāhārān kṛśān dīnān garte 'rtāṃs trāṇam icchataḥ upasṛtya sa tān dīnān dīnarūpo 'bhyabhāṣata 6 ke bhavanto 'valambante vīraṇastambam āśritāḥ durbalaṃ khāditair mūlair ākhunā bilavāsinā 7 vīraṇastambake mūlaṃ yad apy ekam iha sthitam tad apy ayaṃ śanair ākhur ādatte daśanaiḥ śitaiḥ 8 chetsyate 'lpāvaśiṣṭatvād etad apy acirād iva tataḥ stha patitāro 'tra garte asminn adhomukhāḥ 9 tato me duḥkham utpannaṃ dṛṣṭvā yuṣmān adhomukhān kṛcchrām āpadam āpannān priyaṃ kiṃ karavāṇi vaḥ 10 tapaso 'sya caturthena tṛtīyenāpi vā punaḥ ardhena vāpi nistartum āpadaṃ brūta māciram 11 athavāpi samagreṇa tarantu tapasā mama bhavantaḥ sarva evāsmāt kāmam evaṃ vidhīyatām 12 pitara ūcuḥ 12 ṛddho bhavān brahmacārī yo nas trātum ihecchati na tu viprāgrya tapasā śakyam etad vyapohitum 13 asti nas tāta tapasaḥ phalaṃ pravadatāṃ vara saṃtānaprakṣayād brahman patāmo niraye 'śucau 14 lambatām iha nas tāta na jñānaṃ pratibhāti vai yena tvāṃ nābhijānīmo loke vikhyātapauruṣam 15 ṛddho bhavān mahābhāgo yo naḥ śocyān suduḥkhitān śocasy upetya kāruṇyāc chṛṇu ye vai vayaṃ dvija 16 yāyāvarā nāma vayam ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ lokāt puṇyād iha bhraṣṭāḥ saṃtānaprakṣayād vibho 17 pranaṣṭaṃ nas tapaḥ puṇyaṃ na hi nas tantur asti vai asti tv eko 'dya nas tantuḥ so 'pi nāsti yathā tathā 18 mandabhāgyo 'lpabhāgyānāṃ bandhuḥ sa kila naḥ kule jaratkārur iti khyāto vedavedāṅgapāragaḥ niyatātmā mahātmā ca suvrataḥ sumahātapāḥ 19 tena sma tapaso lobhāt kṛcchram āpāditā vayam na tasya bhāryā putro vā bāndhavo vāsti kaś cana 20 tasmāl lambāmahe garte naṣṭasaṃjñā hy anāthavat sa vaktavyas tvayā dṛṣṭvā asmākaṃ nāthavattayā 21 pitaras te 'valambante garte dīnā adhomukhāḥ sādhu dārān kuruṣveti prajāyasveti cābhibho kulatantur hi naḥ śiṣṭas tvam evaikas tapodhana 22 yaṃ tu paśyasi no brahman vīraṇastambam āśritān eṣo 'smākaṃ kulastamba āsīt svakulavardhanaḥ 23 yāni paśyasi vai brahman mūlānīhāsya vīrudhaḥ ete nas tantavas tāta kālena paribhakṣitāḥ 24 yat tv etat paśyasi brahman mūlam asyārdhabhakṣitam tatra lambāmahe sarve so 'py ekas tapa āsthitaḥ 25 yam ākhuṃ paśyasi brahman kāla eṣa mahābalaḥ sa taṃ taporataṃ mandaṃ śanaiḥ kṣapayate tudan jaratkāruṃ tapolubdhaṃ mandātmānam acetasam 26 na hi nas tat tapas tasya tārayiṣyati sattama chinnamūlān paribhraṣṭān kālopahatacetasaḥ narakapratiṣṭhān paśyāsmān yathā duṣkṛtinas tathā 27 asmāsu patiteṣv atra saha pūrvaiḥ pitāmahaiḥ chinnaḥ kālena so 'py atra gantā vai narakaṃ tataḥ 28 tapo vāpy athavā yajño yac cānyat pāvanaṃ mahat tat sarvaṃ na samaṃ tāta saṃtatyeti satāṃ matam 29 sa tāta dṛṣṭvā brūyās tvaṃ jaratkāruṃ tapasvinam yathādṛṣṭam idaṃ cāsmai tvayākhyeyam aśeṣataḥ 30 yathā dārān prakuryāt sa putrāṃś cotpādayed yathā tathā brahmaṃs tvayā vācyaḥ so 'smākaṃ nāthavattayā
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 42.
	1 sūta uvāca 1 etac chrutvā jaratkārur duḥkhaśokaparāyaṇaḥ uvāca svān pitṝn duḥkhād bāṣpasaṃdigdhayā girā 2 aham eva jaratkāruḥ kilbiṣī bhavatāṃ sutaḥ tad daṇḍaṃ dhārayata me duṣkṛter akṛtātmanaḥ 3 pitara ūcuḥ 3 putra diṣṭyāsi saṃprāpta imaṃ deśaṃ yadṛcchayā kimarthaṃ ca tvayā brahman na kṛto dārasaṃgrahaḥ 4 jaratkārur uvāca 4 mamāyaṃ pitaro nityaṃ hṛdy arthaḥ parivartate ūrdhvaretāḥ śarīraṃ vai prāpayeyam amutra vai 5 evaṃ dṛṣṭvā tu bhavataḥ śakuntān iva lambataḥ mayā nivartitā buddhir brahmacaryāt pitāmahāḥ 6 kariṣye vaḥ priyaṃ kāmaṃ nivekṣye nātra saṃśayaḥ sanāmnīṃ yady ahaṃ kanyām upalapsye kadā cana 7 bhaviṣyati ca yā kā cid bhaikṣavat svayam udyatā pratigrahītā tām asmi na bhareyaṃ ca yām aham 8 evaṃvidham ahaṃ kuryāṃ niveśaṃ prāpnuyāṃ yadi anyathā na kariṣye tu satyam etat pitāmahāḥ 9 sūta uvāca 9 evam uktvā tu sa pitṝṃś cacāra pṛthivīṃ muniḥ na ca sma labhate bhāryāṃ vṛddho 'yam iti śaunaka 10 yadā nirvedam āpannaḥ pitṛbhiś coditas tathā tadāraṇyaṃ sa gatvoccaiś cukrośa bhṛśaduḥkhitaḥ 11 yāni bhūtāni santīha sthāvarāṇi carāṇi ca antarhitāni vā yāni tāni śṛṇvantu me vacaḥ 12 ugre tapasi vartantaṃ pitaraś codayanti mām niviśasveti duḥkhārtās teṣāṃ priyacikīrṣayā 13 niveśārthy akhilāṃ bhūmiṃ kanyābhaikṣaṃ carāmi bhoḥ daridro duḥkhaśīlaś ca pitṛbhiḥ saṃniyojitaḥ 14 yasya kanyāsti bhūtasya ye mayeha prakīrtitāḥ te me kanyāṃ prayacchantu carataḥ sarvatodiśam 15 mama kanyā sanāmnī yā bhaikṣavac codyatā bhavet bhareyaṃ caiva yāṃ nāhaṃ tāṃ me kanyāṃ prayacchata 16 tatas te pannagā ye vai jaratkārau samāhitāḥ tām ādāya pravṛttiṃ te vāsukeḥ pratyavedayan 17 teṣāṃ śrutvā sa nāgendraḥ kanyāṃ tāṃ samalaṃkṛtām pragṛhyāraṇyam agamat samīpaṃ tasya pannagaḥ 18 tatra tāṃ bhaikṣavat kanyāṃ prādāt tasmai mahātmane nāgendro vāsukir brahman na sa tāṃ pratyagṛhṇata 19 asanāmeti vai matvā bharaṇe cāvicārite mokṣabhāve sthitaś cāpi dvandvībhūtaḥ parigrahe 20 tato nāma sa kanyāyāḥ papraccha bhṛgunandana vāsuke bharaṇaṃ cāsyā na kuryām ity uvāca ha
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 43.
	1 sūta uvāca 1 vāsukis tv abravīd vākyaṃ jaratkārum ṛṣiṃ tadā sanāmā tava kanyeyaṃ svasā me tapasānvitā 2 bhariṣyāmi ca te bhāryāṃ pratīcchemāṃ dvijottama rakṣaṇaṃ ca kariṣye 'syāḥ sarvaśaktyā tapodhana 3 pratiśrute tu nāgena bhariṣye bhaginīm iti jaratkārus tadā veśma bhujagasya jagāma ha 4 tatra mantravidāṃ śreṣṭhas tapovṛddho mahāvrataḥ jagrāha pāṇiṃ dharmātmā vidhimantrapuraskṛtam 5 tato vāsagṛhaṃ śubhraṃ pannagendrasya saṃmatam jagāma bhāryām ādāya stūyamāno maharṣibhiḥ 6 śayanaṃ tatra vai kḷptaṃ spardhyāstaraṇasaṃvṛtam tatra bhāryāsahāyaḥ sa jaratkārur uvāsa ha 7 sa tatra samayaṃ cakre bhāryayā saha sattamaḥ vipriyaṃ me na kartavyaṃ na ca vācyaṃ kadā cana 8 tyajeyam apriye hi tvāṃ kṛte vāsaṃ ca te gṛhe etad gṛhāṇa vacanaṃ mayā yat samudīritam 9 tataḥ paramasaṃvignā svasā nāgapates tu sā atiduḥkhānvitā vācaṃ tam uvācaivam astv iti 10 tathaiva sā ca bhartāraṃ duḥkhaśīlam upācarat upāyaiḥ śvetakākīyaiḥ priyakāmā yaśasvinī 11 ṛtukāle tataḥ snātā kadā cid vāsukeḥ svasā bhartāraṃ taṃ yathānyāyam upatasthe mahāmunim 12 tatra tasyāḥ samabhavad garbho jvalanasaṃnibhaḥ atīva tapasā yukto vaiśvānarasamadyutiḥ śuklapakṣe yathā somo vyavardhata tathaiva saḥ 13 tataḥ katipayāhasya jaratkārur mahātapāḥ utsaṅge 'syāḥ śiraḥ kṛtvā suṣvāpa parikhinnavat 14 tasmiṃś ca supte viprendre savitāstam iyād girim ahnaḥ parikṣaye brahmaṃs tataḥ sācintayat tadā vāsuker bhaginī bhītā dharmalopān manasvinī 15 kiṃ nu me sukṛtaṃ bhūyād bhartur utthāpanaṃ na vā duḥkhaśīlo hi dharmātmā kathaṃ nāsyāparādhnuyām 16 kopo vā dharmaśīlasya dharmalopo 'tha vā punaḥ dharmalopo garīyān vai syād atrety akaron manaḥ 17 utthāpayiṣye yady enaṃ dhruvaṃ kopaṃ kariṣyati dharmalopo bhaved asya saṃdhyātikramaṇe dhruvam 18 iti niścitya manasā jaratkārur bhujaṃgamā tam ṛṣiṃ dīptatapasaṃ śayānam analopamam uvācedaṃ vacaḥ ślakṣṇaṃ tato madhurabhāṣiṇī 19 uttiṣṭha tvaṃ mahābhāga sūryo 'stam upagacchati saṃdhyām upāssva bhagavann apaḥ spṛṣṭvā yatavrataḥ 20 prāduṣkṛtāgnihotro 'yaṃ muhūrto ramyadāruṇaḥ saṃdhyā pravartate ceyaṃ paścimāyāṃ diśi prabho 21 evam uktaḥ sa bhagavāñ jaratkārur mahātapāḥ bhāryāṃ prasphuramāṇoṣṭha idaṃ vacanam abravīt 22 avamānaḥ prayukto 'yaṃ tvayā mama bhujaṃgame samīpe te na vatsyāmi gamiṣyāmi yathāgatam 23 na hi tejo 'sti vāmoru mayi supte vibhāvasoḥ astaṃ gantuṃ yathākālam iti me hṛdi vartate 24 na cāpy avamatasyeha vastuṃ roceta kasya cit kiṃ punar dharmaśīlasya mama vā madvidhasya vā 25 evam uktā jaratkārur bhartrā hṛdayakampanam abravīd bhaginī tatra vāsukeḥ saṃniveśane 26 nāvamānāt kṛtavatī tavāhaṃ pratibodhanam dharmalopo na te vipra syād ity etat kṛtaṃ mayā 27 uvāca bhāryām ity ukto jaratkārur mahātapāḥ ṛṣiḥ kopasamāviṣṭas tyaktukāmo bhujaṃgamām 28 na me vāg anṛtaṃ prāha gamiṣye 'haṃ bhujaṃgame samayo hy eṣa me pūrvaṃ tvayā saha mithaḥ kṛtaḥ 29 sukham asmy uṣito bhadre brūyās tvaṃ bhrātaraṃ śubhe ito mayi gate bhīru gataḥ sa bhagavān iti tvaṃ cāpi mayi niṣkrānte na śokaṃ kartum arhasi 30 ity uktā sānavadyāṅgī pratyuvāca patiṃ tadā jaratkāruṃ jaratkāruś cintāśokaparāyaṇā 31 bāṣpagadgadayā vācā mukhena pariśuṣyatā kṛtāñjalir varārohā paryaśrunayanā tataḥ dhairyam ālambya vāmorūr hṛdayena pravepatā 32 na mām arhasi dharmajña parityaktum anāgasam dharme sthitāṃ sthito dharme sadā priyahite ratām 33 pradāne kāraṇaṃ yac ca mama tubhyaṃ dvijottama tad alabdhavatīṃ mandāṃ kiṃ māṃ vakṣyati vāsukhiḥ 34 mātṛśāpābhibhūtānāṃ jñātīnāṃ mama sattama apatyam īpṣitaṃ tvattas tac ca tāvan na dṛśyate 35 tvatto hy apatyalābhena jñātīnāṃ me śivaṃ bhavet saṃprayogo bhaven nāyaṃ mama moghas tvayā dvija 36 jñātīnāṃ hitam icchantī bhagavaṃs tvāṃ prasādaye imam avyaktarūpaṃ me garbham ādhāya sattama kathaṃ tyaktvā mahātmā san gantum icchasy anāgasam 37 evam uktas tu sa munir bhāryāṃ vacanam abravīt yady uktam anurūpaṃ ca jaratkārus tapodhanaḥ 38 asty eṣa garbhaḥ subhage tava vaiśvānaropamaḥ ṛṣiḥ paramadharmātmā vedavedāṅgapāragaḥ 39 evam uktvā sa dharmātmā jaratkārur mahān ṛṣiḥ ugrāya tapase bhūyo jagāma kṛtaniścayaḥ
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 44.
	1 sūta uvāca 1 gatamātraṃ tu bhartāraṃ jaratkārur avedayat bhrātus tvaritam āgamya yathātathyaṃ tapodhana 2 tataḥ sa bhujagaśreṣṭhaḥ śrutvā sumahad apriyam uvāca bhaginīṃ dīnāṃ tadā dīnataraḥ svayam 3 jānāsi bhadre yat kāryaṃ pradāne kāraṇaṃ ca yat pannagānāṃ hitārthāya putras te syāt tato yadi 4 sa sarpasatrāt kila no mokṣayiṣyati vīryavān evaṃ pitāmahaḥ pūrvam uktavān māṃ suraiḥ saha 5 apy asti garbhaḥ subhage tasmāt te munisattamāt na cecchāmy aphalaṃ tasya dārakarma manīṣiṇaḥ 6 kāmaṃ ca mama na nyāyyaṃ praṣṭuṃ tvāṃ kāryam īdṛśam kiṃ tu kāryagarīyastvāt tatas tvāham acūcudam 7 durvāsatāṃ viditvā ca bhartus te 'titapasvinaḥ nainam anvāgamiṣyāmi kadā cid dhi śapet sa mām 8 ācakṣva bhadre bhartus tvaṃ sarvam eva viceṣṭitam śalyam uddhara me ghoraṃ bhadre hṛdi cirasthitam 9 jaratkārus tato vākyam ity uktā pratyabhāṣata āśvāsayantī saṃtaptaṃ vāsukiṃ pannageśvaram 10 pṛṣṭo mayāpatyahetoḥ sa mahātmā mahātapāḥ astīty udaram uddiśya mamedaṃ gatavāṃś ca saḥ 11 svaireṣv api na tenāhaṃ smarāmi vitathaṃ kva cit uktapūrvaṃ kuto rājan sāṃparāye sa vakṣyati 12 na saṃtāpas tvayā kāryaḥ kāryaṃ prati bhujaṃgame utpatsyati hi te putro jvalanārkasamadyutiḥ 13 ity uktvā hi sa māṃ bhrātar gato bhartā tapovanam tasmād vyetu paraṃ duḥkhaṃ tavedaṃ manasi sthitam 14 etac chrutvā sa nāgendro vāsukiḥ parayā mudā evam astv iti tad vākyaṃ bhaginyāḥ pratyagṛhṇata 15 sāntvamānārthadānaiś ca pūjayā cānurūpayā sodaryāṃ pūjayām āsa svasāraṃ pannagottamaḥ 16 tataḥ sa vavṛdhe garbho mahātejā raviprabhaḥ yathā somo dvijaśreṣṭha śuklapakṣodito divi 17 yathākālaṃ tu sā brahman prajajñe bhujagasvasā kumāraṃ devagarbhābhaṃ pitṛmātṛbhayāpaham 18 vavṛdhe sa ca tatraiva nāgarājaniveśane vedāṃś cādhijage sāṅgān bhārgavāc cyavanātmajāt 19 caritavrato bāla eva buddhisattvaguṇānvitaḥ nāma cāsyābhavat khyātaṃ lokeṣv āstīka ity uta 20 astīty uktvā gato yasmāt pitā garbhastham eva tam vanaṃ tasmād idaṃ tasya nāmāstīketi viśrutam 21 sa bāla eva tatrasthaś carann amitabuddhimān gṛhe pannagarājasya prayatnāt paryarakṣyata 22 bhagavān iva deveśaḥ śūlapāṇir hiraṇyadaḥ vivardhamānaḥ sarvāṃs tān pannagān abhyaharṣayat
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 45.
	1 śaunaka uvāca 1 yad apṛcchat tadā rājā mantriṇo janamejayaḥ pituḥ svargagatiṃ tan me vistareṇa punar vada 2 sūta uvāca 2 śṛṇu brahman yathā pṛṣṭā mantriṇo nṛpates tadā ākhyātavantas te sarve nidhanaṃ tat parikṣitaḥ 3 janamejaya uvāca 3 jānanti tu bhavantas tad yathāvṛttaḥ pitā mama āsīd yathā ca nidhanaṃ gataḥ kāle mahāyaśāḥ 4 śrutvā bhavatsakāśād dhi pitur vṛttam aśeṣataḥ kalyāṇaṃ pratipatsyāmi viparītaṃ na jātu cit 5 sūta uvāca 5 mantriṇo 'thābruvan vākyaṃ pṛṣṭās tena mahātmanā sarvadharmavidaḥ prājñā rājānaṃ janamejayam 6 dharmātmā ca mahātmā ca prajāpālaḥ pitā tava āsīd iha yathāvṛttaḥ sa mahātmā śṛṇuṣva tat 7 cāturvarṇyaṃ svadharmasthaṃ sa kṛtvā paryarakṣata dharmato dharmavid rājā dharmo vigrahavān iva 8 rarakṣa pṛthivīṃ devīṃ śrīmān atulavikramaḥ dveṣṭāras tasya naivāsan sa ca na dveṣṭi kaṃ cana samaḥ sarveṣu bhūteṣu prajāpatir ivābhavat 9 brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś caiva svakarmasu sthitāḥ sumanaso rājaṃs tena rājñā svanuṣṭhitāḥ 10 vidhavānāthakṛpaṇān vikalāṃś ca babhāra saḥ sudarśaḥ sarvabhūtānām āsīt soma ivāparaḥ 11 tuṣṭapuṣṭajanaḥ śrīmān satyavāg dṛḍhavikramaḥ dhanurvede ca śiṣyo 'bhūn nṛpaḥ śāradvatasya saḥ 12 govindasya priyaś cāsīt pitā te janamejaya lokasya caiva sarvasya priya āsīn mahāyaśāḥ 13 parikṣīṇeṣu kuruṣu uttarāyām ajāyata parikṣid abhavat tena saubhadrasyātmajo balī 14 rājadharmārthakuśalo yuktaḥ sarvaguṇair nṛpaḥ jitendriyaś cātmavāṃś ca medhāvī vṛddhasevitaḥ 15 ṣaḍvargavin mahābuddhir nītidharmavid uttamaḥ prajā imās tava pitā ṣaṣṭiṃ varṣāṇy apālayat tato diṣṭāntam āpannaḥ sarpeṇānativartitam 16 tatas tvaṃ puruṣaśreṣṭha dharmeṇa pratipedivān idaṃ varṣasahasrāya rājyaṃ kurukulāgatam bāla evābhijāto 'si sarvabhūtānupālakaḥ 17 janamejaya uvāca 17 nāsmin kule jātu babhūva rājā; yo na prajānāṃ hitakṛt priyaś ca viśeṣataḥ prekṣya pitāmahānāṃ; vṛttaṃ mahad vṛttaparāyaṇānām 18 kathaṃ nidhanam āpannaḥ pitā mama tathāvidhaḥ ācakṣadhvaṃ yathāvan me śrotum icchāmi tattvataḥ 19 sūta uvāca 19 evaṃ saṃcoditā rājñā mantriṇas te narādhipam ūcuḥ sarve yathāvṛttaṃ rājñaḥ priyahite ratāḥ 20 babhūva mṛgayāśīlas tava rājan pitā sadā yathā pāṇḍur mahābhāgo dhanurdharavaro yudhi asmāsv āsajya sarvāṇi rājakāryāṇy aśeṣataḥ 21 sa kadā cid vanacaro mṛgaṃ vivyādha patriṇā viddhvā cānvasarat tūrṇaṃ taṃ mṛgaṃ gahane vane 22 padātir baddhanistriṃśas tatāyudhakalāpavān na cāsasāda gahane mṛgaṃ naṣṭaṃ pitā tava 23 pariśrānto vayaḥsthaś ca ṣaṣṭivarṣo jarānvitaḥ kṣudhitaḥ sa mahāraṇye dadarśa munim antike 24 sa taṃ papraccha rājendro muniṃ maunavratānvitam na ca kiṃ cid uvācainaṃ sa muniḥ pṛcchato 'pi san 25 tato rājā kṣucchramārtas taṃ muniṃ sthāṇuvat sthitam maunavratadharaṃ śāntaṃ sadyo manyuvaśaṃ yayau 26 na bubodha hi taṃ rājā maunavratadharaṃ munim sa taṃ manyusamāviṣṭo dharṣayām āsa te pitā 27 mṛtaṃ sarpaṃ dhanuṣkoṭyā samutkṣipya dharātalāt tasya śuddhātmanaḥ prādāt skandhe bharatasattama 28 na covāca sa medhāvī tam atho sādhv asādhu vā tasthau tathaiva cākrudhyan sarpaṃ skandhena dhārayan
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 46.
	1 mantriṇa ūcuḥ 1 tataḥ sa rājā rājendra skandhe tasya bhujaṃgamam muneḥ kṣutkṣāma āsajya svapuraṃ punar āyayau 2 ṛṣes tasya tu putro 'bhūd gavi jāto mahāyaśāḥ śṛṅgī nāma mahātejās tigmavīryo 'tikopanaḥ 3 brahmāṇaṃ so 'bhyupāgamya muniḥ pūjāṃ cakāra ha anujñāto gatas tatra śṛṅgī śuśrāva taṃ tadā sakhyuḥ sakāśāt pitaraṃ pitrā te dharṣitaṃ tathā 4 mṛtaṃ sarpaṃ samāsaktaṃ pitrā te janamejaya vahantaṃ kuruśārdūla skandhenānapakāriṇam 5 tapasvinam atīvātha taṃ munipravaraṃ nṛpa jitendriyaṃ viśuddhaṃ ca sthitaṃ karmaṇy athādbhute 6 tapasā dyotitātmānaṃ sveṣv aṅgeṣu yataṃ tathā śubhācāraṃ śubhakathaṃ susthiraṃ tam alolupam 7 akṣudram anasūyaṃ ca vṛddhaṃ maunavrate sthitam śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ pitrā viprakṛtaṃ tava 8 śaśāpātha sa tac chrutvā pitaraṃ te ruṣānvitaḥ ṛṣeḥ putro mahātejā bālo 'pi sthavirair varaḥ 9 sa kṣipram udakaṃ spṛṣṭvā roṣād idam uvāca ha pitaraṃ te 'bhisaṃdhāya tejasā prajvalann iva 10 anāgasi gurau yo me mṛtaṃ sarpam avāsṛjat taṃ nāgas takṣakaḥ kruddhas tejasā sādayiṣyati saptarātrād itaḥ pāpaṃ paśya me tapaso balam 11 ity uktvā prayayau tatra pitā yatrāsya so 'bhavat dṛṣṭvā ca pitaraṃ tasmai śāpaṃ taṃ pratyavedayat 12 sa cāpi muniśārdūlaḥ preṣayām āsa te pituḥ śapto 'si mama putreṇa yatto bhava mahīpate takṣakas tvāṃ mahārāja tejasā sādayiṣyati 13 śrutvā tu tad vaco ghoraṃ pitā te janamejaya yatto 'bhavat paritrastas takṣakāt pannagottamāt 14 tatas tasmiṃs tu divase saptame samupasthite rājñaḥ samīpaṃ brahmarṣiḥ kāśyapo gantum aicchata 15 taṃ dadarśātha nāgendraḥ kāśyapaṃ takṣakas tadā tam abravīt pannagendraḥ kāśyapaṃ tvaritaṃ vrajan kva bhavāṃs tvarito yāti kiṃ ca kāryaṃ cikīrṣati 16 kāśyapa uvāca 16 yatra rājā kuruśreṣṭhaḥ parikṣin nāma vai dvija takṣakeṇa bhujaṃgena dhakṣyate kila tatra vai 17 gacchāmy ahaṃ taṃ tvaritaḥ sadyaḥ kartum apajvaram mayābhipannaṃ taṃ cāpi na sarpo dharṣayiṣyati 18 takṣaka uvāca 18 kimarthaṃ taṃ mayā daṣṭaṃ saṃjīvayitum icchasi brūhi kāmam ahaṃ te 'dya dadmi svaṃ veśma gamyatām 19 mantriṇa ūcuḥ 19 dhanalipsur ahaṃ tatra yāmīty uktaś ca tena saḥ tam uvāca mahātmānaṃ mānayañ ślakṣṇayā girā 20 yāvad dhanaṃ prārthayase tasmād rājñas tato 'dhikam gṛhāṇa matta eva tvaṃ saṃnivartasva cānagha 21 sa evam ukto nāgena kāśyapo dvipadāṃ varaḥ labdhvā vittaṃ nivavṛte takṣakād yāvad īpsitam 22 tasmin pratigate vipre chadmanopetya takṣakaḥ taṃ nṛpaṃ nṛpatiśreṣṭha pitaraṃ dhārmikaṃ tava 23 prāsādasthaṃ yattam api dagdhavān viṣavahninā tatas tvaṃ puruṣavyāghra vijayāyābhiṣecitaḥ 24 etad dṛṣṭaṃ śrutaṃ cāpi yathāvan nṛpasattama asmābhir nikhilaṃ sarvaṃ kathitaṃ te sudāruṇam 25 śrutvā caitaṃ nṛpaśreṣṭha pārthivasya parābhavam asya carṣer uttaṅkasya vidhatsva yad anantaram 26 janamejaya uvāca 26 etat tu śrotum icchāmi aṭavyāṃ nirjane vane saṃvādaṃ pannagendrasya kāśyapasya ca yat tadā 27 kena dṛṣṭaṃ śrutaṃ cāpi bhavatāṃ śrotram āgatam śrutvā cātha vidhāsyāmi pannagāntakarīṃ matim 28 mantriṇa ūcuḥ 28 śṛṇu rājan yathāsmākaṃ yenaitat kathitaṃ purā samāgamaṃ dvijendrasya pannagendrasya cādhvani 29 tasmin vṛkṣe naraḥ kaś cid indhanārthāya pārthiva vicinvan pūrvam ārūḍhaḥ śuṣkaśākhaṃ vanaspatim abudhyamānau taṃ tatra vṛkṣasthaṃ pannagadvijau 30 sa tu tenaiva vṛkṣeṇa bhasmībhūto 'bhavat tadā dvijaprabhāvād rājendra jīvitaḥ savanaspatiḥ 31 tena gatvā nṛpaśreṣṭha nagare 'smin niveditam yathāvṛttaṃ tu tat sarvaṃ takṣakasya dvijasya ca 32 etat te kathitaṃ rājan yathāvṛttaṃ yathāśrutam śrutvā tu nṛpaśārdūla prakuruṣva yathepsitam 33 sūta uvāca 33 mantriṇāṃ tu vacaḥ śrutvā sa rājā janamejayaḥ paryatapyata duḥkhārtaḥ pratyapiṃṣat kare karam 34 niḥśvāsam uṣṇam asakṛd dīrghaṃ rājīvalocanaḥ mumocāśrūṇi ca tadā netrābhyāṃ pratataṃ nṛpaḥ uvāca ca mahīpālo duḥkhaśokasamanvitaḥ 35 śrutvaitad bhavatāṃ vākyaṃ pitur me svargatiṃ prati niściteyaṃ mama matir yā vai tāṃ me nibodhata 36 anantaram ahaṃ manye takṣakāya durātmane pratikartavyam ity eva yena me hiṃsitaḥ pitā 37 ṛṣer hi śṛṅger vacanaṃ kṛtvā dagdhvā ca pārthivam yadi gacched asau pāpo nanu jīvet pitā mama 38 parihīyeta kiṃ tasya yadi jīvet sa pārthivaḥ kāśyapasya prasādena mantriṇāṃ sunayena ca 39 sa tu vāritavān mohāt kāśyapaṃ dvijasattamam saṃjijīvayiṣuṃ prāptaṃ rājānam aparājitam 40 mahān atikramo hy eṣa takṣakasya durātmanaḥ dvijasya yo 'dadad dravyaṃ mā nṛpaṃ jīvayed iti 41 uttaṅkasya priyaṃ kurvann ātmanaś ca mahat priyam bhavatāṃ caiva sarveṣāṃ yāsyāmy apacitiṃ pituḥ
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 47.
	1 sūta uvāca 1 evam uktvā tataḥ śrīmān mantribhiś cānumoditaḥ āruroha pratijñāṃ sa sarpasatrāya pārthivaḥ brahman bharataśārdūlo rājā pārikṣitas tadā 2 purohitam athāhūya ṛtvijaṃ vasudhādhipaḥ abravīd vākyasaṃpannaḥ saṃpadarthakaraṃ vacaḥ 3 yo me hiṃsitavāṃs tātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān pratikuryāṃ yathā tasya tad bhavanto bruvantu me 4 api tat karma viditaṃ bhavatāṃ yena pannagam takṣakaṃ saṃpradīpte 'gnau prāpsye 'haṃ sahabāndhavam 5 yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā tathāham api taṃ pāpaṃ dagdhum icchāmi pannagam 6 ṛtvija ūcuḥ 6 asti rājan mahat satraṃ tvadarthaṃ devanirmitam sarpasatram iti khyātaṃ purāṇe kathyate nṛpa 7 āhartā tasya satrasya tvan nānyo 'sti narādhipa iti paurāṇikāḥ prāhur asmākaṃ cāsti sa kratuḥ 8 sūta uvāca 8 evam uktaḥ sa rājarṣir mene sarpaṃ hi takṣakam hutāśanamukhaṃ dīptaṃ praviṣṭam iti sattama 9 tato 'bravīn mantravidas tān rājā brāhmaṇāṃs tadā āhariṣyāmi tat satraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me 10 tatas te ṛtvijas tasya śāstrato dvijasattama deśaṃ taṃ māpayām āsur yajñāyatanakāraṇāt yathāvaj jñānaviduṣaḥ sarve buddhyā paraṃ gatāḥ 11 ṛddhyā paramayā yuktam iṣṭaṃ dvijagaṇāyutam prabhūtadhanadhānyāḍhyam ṛtvigbhiḥ suniveśitam 12 nirmāya cāpi vidhivad yajñāyatanam īpsitam rājānaṃ dīkṣayām āsuḥ sarpasatrāptaye tadā 13 idaṃ cāsīt tatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati nimittaṃ mahad utpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā 14 yajñasyāyatane tasmin kriyamāṇe vaco 'bravīt sthapatir buddhisaṃpanno vāstuvidyāviśāradaḥ 15 ity abravīt sūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikas tadā yasmin deśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ 16 etac chrutvā tu rājā sa prāgdīkṣākālam abravīt kṣattāraṃ neha me kaś cid ajñātaḥ praviśed iti 17 tataḥ karma pravavṛte sarpasatre vidhānataḥ paryakrāmaṃś ca vidhivat sve sve karmaṇi yājakāḥ 18 paridhāya kṛṣṇavāsāṃsi dhūmasaṃraktalocanāḥ juhuvur mantravac caiva samiddhaṃ jātavedasam 19 kampayantaś ca sarveṣām uragāṇāṃ manāṃsi te sarpān ājuhuvus tatra sarvān agnimukhe tadā 20 tataḥ sarpāḥ samāpetuḥ pradīpte havyavāhane viveṣṭamānāḥ kṛpaṇā āhvayantaḥ parasparam 21 visphurantaḥ śvasantaś ca veṣṭayantas tathā pare pucchaiḥ śirobhiś ca bhṛśaṃ citrabhānuṃ prapedire 22 śvetāḥ kṛṣṇāś ca nīlāś ca sthavirāḥ śiśavas tathā ruvanto bhairavān nādān petur dīpte vibhāvasau 23 evaṃ śatasahasrāṇi prayutāny arbudāni ca avaśāni vinaṣṭāni pannagānāṃ dvijottama 24 indurā iva tatrānye hastihastā ivāpare mattā iva ca mātaṅgā mahākāyā mahābalāḥ 25 uccāvacāś ca bahavo nānāvarṇā viṣolbaṇāḥ ghorāś ca parighaprakhyā dandaśūkā mahābalāḥ prapetur agnāv uragā mātṛvāgdaṇḍapīḍitāḥ
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 48.
	1 śaunaka uvāca 1 sarpasatre tadā rājñaḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ janamejayasya ke tv āsann ṛtvijaḥ paramarṣayaḥ 2 ke sadasyā babhūvuś ca sarpasatre sudāruṇe viṣādajanane 'tyarthaṃ pannagānāṃ mahābhaye 3 sarvaṃ vistaratas tāta bhavāñ śaṃsitum arhati sarpasatravidhānajñā vijñeyās te hi sūtaja 4 sūta uvāca 4 hanta te kathayiṣyāmi nāmānīha manīṣiṇām ye ṛtvijaḥ sadasyāś ca tasyāsan nṛpates tadā 5 tatra hotā babhūvātha brāhmaṇaś caṇḍabhārgavaḥ cyavanasyānvaye jātaḥ khyāto vedavidāṃ varaḥ 6 udgātā brāhmaṇo vṛddho vidvān kautsāryajaiminiḥ brahmābhavac chārṅgaravo adhvaryur bodhapiṅgalaḥ 7 sadasyaś cābhavad vyāsaḥ putraśiṣyasahāyavān uddālakaḥ śamaṭhakaḥ śvetaketuś ca pañcamaḥ 8 asito devalaś caiva nāradaḥ parvatas tathā ātreyaḥ kuṇḍajaṭharo dvijaḥ kuṭighaṭas tathā 9 vātsyaḥ śrutaśravā vṛddhas tapaḥsvādhyāyaśīlavān kahoḍo devaśarmā ca maudgalyaḥ śamasaubharaḥ 10 ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ sadasyā abhavaṃs tatra satre pārikṣitasya ha 11 juhvatsv ṛtvikṣv atha tadā sarpasatre mahākratau ahayaḥ prāpataṃs tatra ghorāḥ prāṇibhayāvahāḥ 12 vasāmedovahāḥ kulyā nāgānāṃ saṃpravartitāḥ vavau gandhaś ca tumulo dahyatām aniśaṃ tadā 13 patatāṃ caiva nāgānāṃ dhiṣṭhitānāṃ tathāmbare aśrūyatāniśaṃ śabdaḥ pacyatāṃ cāgninā bhṛśam 14 takṣakas tu sa nāgendraḥ puraṃdaraniveśanam gataḥ śrutvaiva rājānaṃ dīkṣitaṃ janamejayam 15 tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya bhujagottamaḥ agacchac charaṇaṃ bhīta āgaskṛtvā puraṃdaram 16 tam indraḥ prāha suprīto na tavāstīha takṣaka bhayaṃ nāgendra tasmād vai sarpasatrāt kathaṃ cana 17 prasādito mayā pūrvaṃ tavārthāya pitāmahaḥ tasmāt tava bhayaṃ nāsti vyetu te mānaso jvaraḥ 18 evam āśvāsitas tena tataḥ sa bhujagottamaḥ uvāsa bhavane tatra śakrasya muditaḥ sukhī 19 ajasraṃ nipatatsv agnau nāgeṣu bhṛśaduḥkhitaḥ alpaśeṣaparīvāro vāsukiḥ paryatapyata 20 kaśmalaṃ cāviśad ghoraṃ vāsukiṃ pannageśvaram sa ghūrṇamānahṛdayo bhaginīm idam abravīt 21 dahyante 'ṅgāni me bhadre diśo na pratibhānti ca sīdāmīva ca saṃmohād ghūrṇatīva ca me manaḥ 22 dṛṣṭir bhramati me 'tīva hṛdayaṃ dīryatīva ca patiṣyāmy avaśo 'dyāhaṃ tasmin dīpte vibhāvasau 23 pārikṣitasya yajño 'sau vartate 'smajjighāṃsayā vyaktaṃ mayāpi gantavyaṃ pitṛrājaniveśanam 24 ayaṃ sa kālaḥ saṃprāpto yadartham asi me svasaḥ jaratkāroḥ purā dattā sā trāhy asmān sabāndhavān 25 āstīkaḥ kila yajñaṃ taṃ vartantaṃ bhujagottame pratiṣetsyati māṃ pūrvaṃ svayam āha pitāmahaḥ 26 tad vatse brūhi vatsaṃ svaṃ kumāraṃ vṛddhasaṃmatam mamādya tvaṃ sabhṛtyasya mokṣārthaṃ vedavittamam
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 49.
	1 sūta uvāca 1 tata āhūya putraṃ svaṃ jaratkārur bhujaṃgamā vāsuker nāgarājasya vacanād idam abravīt 2 ahaṃ tava pituḥ putra bhrātrā dattā nimittataḥ kālaḥ sa cāyaṃ saṃprāptas tat kuruṣva yathātatham 3 āstīka uvāca 3 kiṃnimittaṃ mama pitur dattā tvaṃ mātulena me tan mamācakṣva tattvena śrutvā kartāsmi tat tathā 4 sūta uvāca 4 tata ācaṣṭa sā tasmai bāndhavānāṃ hitaiṣiṇī bhaginī nāgarājasya jaratkārur aviklavā 5 bhujagānām aśeṣāṇāṃ mātā kadrūr iti śrutiḥ tayā śaptā ruṣitayā sutā yasmān nibodha tat 6 ucchaiḥśravāḥ so 'śvarājo yan mithyā na kṛto mama vinatānimittaṃ paṇite dāsabhāvāya putrakāḥ 7 janamejayasya vo yajñe dhakṣyaty anilasārathiḥ tatra pañcatvam āpannāḥ pretalokaṃ gamiṣyatha 8 tāṃ ca śaptavatīm evaṃ sākṣāl lokapitāmahaḥ evam astv iti tad vākyaṃ provācānumumoda ca 9 vāsukiś cāpi tac chrutvā pitāmahavacas tadā amṛte mathite tāta devāñ śaraṇam īyivān 10 siddhārthāś ca surāḥ sarve prāpyāmṛtam anuttamam bhrātaraṃ me puraskṛtya prajāpatim upāgaman 11 te taṃ prasādayām āsur devāḥ sarve pitāmaham rājñā vāsukinā sārdhaṃ sa śāpo na bhaved iti 12 vāsukir nāgarājo 'yaṃ duḥkhito jñātikāraṇāt abhiśāpaḥ sa mātrāsya bhagavan na bhaved iti 13 brahmovāca 13 jaratkārur jaratkāruṃ yāṃ bhāryāṃ samavāpsyati tatra jāto dvijaḥ śāpād bhujagān mokṣayiṣyati 14 jaratkārur uvāca 14 etac chrutvā tu vacanaṃ vāsukiḥ pannageśvaraḥ prādān mām amaraprakhya tava pitre mahātmane prāg evānāgate kāle tatra tvaṃ mayy ajāyathāḥ 15 ayaṃ sa kālaḥ saṃprāpto bhayān nas trātum arhasi bhrātaraṃ caiva me tasmāt trātum arhasi pāvakāt 16 amoghaṃ naḥ kṛtaṃ tat syād yad ahaṃ tava dhīmate pitre dattā vimokṣārthaṃ kathaṃ vā putra manyase 17 sūta uvāca 17 evam uktas tathety uktvā so 'stīko mātaraṃ tadā abravīd duḥkhasaṃtaptaṃ vāsukiṃ jīvayann iva 18 ahaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi vāsuke pannagottama tasmāc chāpān mahāsattva satyam etad bravīmi te 19 bhava svasthamanā nāga na hi te vidyate bhayam prayatiṣye tathā saumya yathā śreyo bhaviṣyati na me vāg anṛtaṃ prāha svaireṣv api kuto 'nyathā 20 taṃ vai nṛpavaraṃ gatvā dīkṣitaṃ janamejayam vāgbhir maṅgalayuktābhis toṣayiṣye 'dya mātula yathā sa yajño nṛpater nirvartiṣyati sattama 21 sa saṃbhāvaya nāgendra mayi sarvaṃ mahāmate na te mayi mano jātu mithyā bhavitum arhati 22 vāsukir uvāca 22 āstīka parighūrṇāmi hṛdayaṃ me vidīryate diśaś ca na prajānāmi brahmadaṇḍanipīḍitaḥ 23 āstīka uvāca 23 na saṃtāpas tvayā kāryaḥ kathaṃ cit pannagottama dīptād agneḥ samutpannaṃ nāśayiṣyāmi te bhayam 24 brahmadaṇḍaṃ mahāghoraṃ kālāgnisamatejasam nāśayiṣyāmi mātra tvaṃ bhayaṃ kārṣīḥ kathaṃ cana 25 sūta uvāca 25 tataḥ sa vāsuker ghoram apanīya manojvaram ādhāya cātmano 'ṅgeṣu jagāma tvarito bhṛśam 26 janamejayasya taṃ yajñaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ mokṣāya bhujagendrāṇām āstīko dvijasattamaḥ 27 sa gatvāpaśyad āstīko yajñāyatanam uttamam vṛtaṃ sadasyair bahubhiḥ sūryavahnisamaprabhaiḥ 28 sa tatra vārito dvāḥsthaiḥ praviśan dvijasattamaḥ abhituṣṭāva taṃ yajñaṃ praveśārthī dvijottamaḥ
	< zpět	Kniha 1  -  Ādiparvan	kapitola 50.
	1 āstīka uvāca 1 somasya yajño varuṇasya yajñaḥ; prajāpater yajña āsīt prayāge tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 2 śakrasya yajñaḥ śatasaṃkhya uktas; tathāparas tulyasaṃkhyaḥ śataṃ vai tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 3 yamasya yajño harimedhasaś ca; yathā yajño rantidevasya rājñaḥ tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 4 gayasya yajñaḥ śaśabindoś ca rājño; yajñas tathā vaiśravaṇasya rājñaḥ tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 5 nṛgasya yajñas tv ajamīḍhasya cāsīd; yathā yajño dāśaratheś ca rājñaḥ tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 6 yajñaḥ śruto no divi devasūnor; yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 7 kṛṣṇasya yajñaḥ satyavatyāḥ sutasya; svayaṃ ca karma pracakāra yatra tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ 8 ime hi te sūryahutāśavarcasaḥ; samāsate vṛtrahaṇaḥ kratuṃ yathā naiṣāṃ jñānaṃ vidyate jñātum adya; dattaṃ yebhyo na praṇaśyet kathaṃ cit 9 ṛtviksamo nāsti lokeṣu caiva; dvaipāyaneneti viniścitaṃ me etasya śiṣyā hi kṣitiṃ caranti; sarvartvijaḥ karmasu sveṣu dakṣāḥ 10 vibhāvasuś citrabhānur mahātmā; hiraṇyaretā viśvabhuk kṛṣṇavartmā pradakṣiṇāvartaśikhaḥ pradīpto; havyaṃ tavedaṃ hutabhug vaṣṭi devaḥ 11 neha tvad anyo vidyate jīvaloke; samo nṛpaḥ pālayitā prajānām dhṛtyā ca te prītamanāḥ sadāhaṃ; tvaṃ vā rājā dharmarājo yamo vā 12 śakraḥ sākṣād vajrapāṇir yatheha; trātā loke 'smiṃs tvaṃ tatheha prajānām matas tvaṃ naḥ puruṣendreha loke; na ca tvad anyo gṛhapatir asti yajñe 13 khaṭvāṅganābhāgadilīpakalpo; yayātimāndhātṛsamaprabhāvaḥ ādityatejaḥpratimānatejā; bhīṣmo yathā bhrājasi suvratas tvam 14 vālmīkivat te nibhṛtaṃ sudhairyaṃ; vasiṣṭhavat te niyataś ca kopaḥ prabhutvam indreṇa samaṃ mataṃ me; dyutiś ca nārāyaṇavad vibhāti 15 yamo yathā dharmaviniścayajñaḥ; kṛṣṇo yathā sarvaguṇopapannaḥ śriyāṃ nivāso 'si yathā vasūnāṃ; nidhānabhūto 'si tathā kratūnām 16 dambhodbhavenāsi samo balena; rāmo yathā śastravid astravic ca aurvatritābhyām asi tulyatejā; duṣprekṣaṇīyo 'si bhagīratho vā 17 sūta uvāca 17 evaṃ stutāḥ sarva eva prasannā; rājā sadasyā ṛtvijo havyavāhaḥ teṣāṃ dṛṣṭvā bhāvitānīṅgitāni; provāca rājā janamejayo 'tha